Help! Ik heb een accent!

Gepubliceerd op 27 oktober 2021 om 10:12

Het wordt HOOG tijd dat ik een keer over dit onderwerp schrijf. Als stem- en presentatiecoach werk ik met mensen uit alle windstreken. Met totaal verschillende vakgebieden. Journalisten, artsen, ICT-ers, advocaten, begrafenisondernemers, politici etc. En allemaal hebben ze een verschillende tongval. Men spreekt Limburgs, Brabants, Gronings, Twents, Amsterdams etcetera. Oók als ze voor radio en televisie werken. En áltijd wanneer we werken aan 'jezelf zichtbaar en hoorbaar maken' gaat het over dat eventueel aanwezige accent. Is dat nou een nadeel of een voordeel? Mag het er zijn of moet het neutraler? Richting Algemeen (schrap Beschaafd) Nederlands. En wat werkt nou het beste als het gaat om je carrière?

Accent of dialect? 

Allereerst moet duidelijk gemaakt worden waar het hier over gaat. Onder een dialect verstaan we volgens Wikipedia 'een TALIGE variëteit die niet als standaardtaal geldt'. Bijvoorbeeld; 'onmeunig' (ontzettend in het Twents) of 'bokse' (broek). Onder een accent verstaan we de uitspraak of de 'regionale tongval'. Zelfs wanneer de woorden hetzelfde zijn, kan de uitspraak per regio verschillen. Wanneer Ilse de Langes' ooooh wat leuk' wordt geïmiteerd, doen we de langgerekte Twentse tongval na waarmee de Almelose zangeres dat zegt. Of de zachte Brabantse G (en hoge, nasale mannenstem) als de naam van Marc-Marie Huybregts voorbij komt. 

Maar wat gebeurt er als je met een duidelijk regionale tongval communiceert binnen je vakgebied? Doet dat afbreuk aan je geloofwaardigheid zoals vaak wordt beweerd?

Hoe onrechtvaardig het antwoord ook is: het antwoord daarop is JA.

Zo blijkt uit onderzoek van Jan van Ours uit 2016 dat het loon van de ‘platprater’ in Nederland minder hoog is dan dat van de personen die dat niet doen. Ook Mirte van Driel gooit met haar onderzoek aan de faculteit der letteren te Utrecht (aug.2020) een wetenschappelijke knuppel in het hoenderhok. Daarin over de invloed van het hebben van een buitenlands accent op je carrière. Ze start met een citaat van de Zuid-Afrikaanse komiek en presentator Trevor Noah. Die zegt:

“It’s crazy and frightening when you think about how just the way you speak can determine and change your path in life. We still do it today. It’s the reason half of the world has immigrant problems. It’s not really immigrant problems. It’s the fear of something different. When people say they don’t like immigrants, most of the time, they’re not referring to immigrants who look and sound like them. They’re talking about immigrants who speak differently, who look different. You know, because an accent comes with a connotation. You think you know if someone is smart or stupid because of their accent. And yet, an accent is not a measure of intelligence. It’s just someone speaking your language with the rules of theirs. Accents have connotations. We cannot deny it.”

Tegelijkertijd vertelt Trevor over de trots die mensen hebben als het om hun accent gaat. Het staat synoniem voor trouw blijven aan wie je bent en waar je vandaan komt. Vandaar ook dat mensen zich aangevallen kunnen voelen en de discussie met elkaar aangaan als het om dit onderwerp gaat.

Conclusie; JA er is vooroordeel op het hebben van een accent.

En JA dat is onrechtvaardig, omdat het niets over je deskundigheid en geloofwaardigheid zegt. Toch hebben we in een aantal situaties voorkeur voor een neutrale uitspraak. Waarover later meer. Maar eerst nog even dit:

Verstaanbaarheid = voorspelbaarheid + articulatie + stemvolume.

Iemand is het best te verstaan: 1. als een zin grammaticaal gezien logisch verloopt, 2. de klemtoon in woorden loopt zoals verwacht 3. de klinkers niet teveel verkleuren (een van de kenmerken van een accent is dat dit juist wél gebeurt) 4. de medeklinkers met voldoende kracht worden uitgesproken en 5. het stemvolume volstaat (al dan niet met technische versterking). Grappig genoeg is stemvolume het minst belangrijk; het heeft totaal geen nut als 1 t/m 4 niet beheerst worden. Vergelijk het met gas geven op een niet gekoppelde motor. Je maakt een hoop kabaal maar d'r gebeurt niks. Zacht gas geven op een gekoppelde motor resulteert in vooruitgang. Een zachte stem kan dus zeer goed te verstaan zijn als punt 1 t/m 4 goed beheerst worden. Kortom: taalvaardigheid en motorische vaardigheden samen resulteren in een bepaalde mate van verstaanbaarheid.

Alles staat of valt met congruentie.
Dat wil zeggen: het kunnen aanpassen van je manier van spreken is, afhankelijk van de context en de rol die je hebt, helpend voor het resultaat. Ik geef je een aantal voorbeelden uit het werkveld om dit toe te lichten.

Een oncoloog met Twents accent, werkzaam bij een ziekenhuis in die regio, bespreekt testresultaten met zijn patiënt.

De oncoloog creëert juist vanwege zijn tongval minder afstand tot zijn patiënt, die hem daardoor als meer 'van hier' beschouwt. Juist wanneer er emotie bij komt kijken is afstemmen op de ander extra belangrijk. In deze context is het accent dus een voordeel.

Een meteorologe met flink Brabants accent doet auditie als weervrouw bij een landelijke televisiestation.

De weervrouw zal bij een regionale omroep niet worden veroordeeld vanwege haar accent. Maar bij de landelijke omroep wordt een mate van neutraliteit vereist. Het accent is dermate zwaar dat niet iedereen haar direct goed zal kunnen verstaan. Dat zal afleiden van de inhoud en doet afbreuk aan haar geloofwaardigheid. In deze context niet wenselijk dus. Er wordt, behalve aan haar presentatievaardigheden en nonverbale communicatie ook gewerkt aan het neutraliseren van de klinkers en duidelijk verstaanbaar articuleren.

Een specialist van het UMC Groningen met een flink regionaal accent geeft tijdens een nationaal congres een lezing over zijn vakgebied.

Ook hier zal de verstaanbaarheid (alsmede de presentatiestijl uiteraard) belangrijk zijn. Publiek dat niet uit Groningen komt zal eerst moeten wennen aan het accent: de klemtoon kan wat afwijken en de klinkers kunnen verkleuren. De stem zal wat nasaler en soms luider klinken dan gemiddeld. Anderzijds is een stukje eigenheid ook mooi; zeker wanneer de spreker zich bewust is van zijn accent en daar op voorhand iets over zegt. Dat laat zien dat er bewustzijn is op de communicatie en geeft het publiek de onbeladen gelegenheid het aan te geven wanneer iets niet wordt verstaan.

Een cabaretier met een Utrechts accent doet mee aan een nationale cabaretwedstrijd.

Hier is sprake van een totaal andere context. Geloofwaardigheid is niet belangrijk. Een cabaretier mag verhalen vertellen die onwaar en verrassend zijn. Humor is niets anders dan een draai geven aan datgene wat het publiek verwacht. Zolang de verstaanbaarheid niet in het geding is, is een accent hier absoluut toegestaan. Zelfs wenselijk. De aandacht mag verschuiven naar de persoon zelf. Met de cabaretier wordt gewerkt aan een extreem sterke en flexibele stem en vaardige articulatie. Want snel en verstaanbaar spreken is topsport!

Kortom; wat werkt, werkt. En in communicatie werkt nog veel meer dan alleen de spraak en taal. Je hoofdhouding, je manier van bewegen, de features van je gezicht, je haarkleur en kleding, etc. Er zijn zoveel aspecten die mee-communiceren als je spreekt. En dan is er ook nog de tijdgeest:

Inclusie en diversiteit

In deze tijd is er ruimte voor eigenheid en authenticiteit. We luisteren naar minderheden. We vinden inclusie en diversiteit belangrijker dan ooit. En dus is er ook veel meer ruimte om 'jezelf te mogen blijven'. Het wordt zelfs waardevol gevonden. Menselijk. Herkenbaar. En dus vind je voor- en tegenstanders als het gaat om het wegwerken van een accent. De vraag is of het weggewerkt moet worden. Na 30 jaar in dit onderwerp thuis te zijn kan ik zeggen dat flexibiliteit in je manier van spreken een geweldig effect heeft.

In het boek 'vijftig tinten hees' kun je lezen of horen dat de vraag 'ben je nog wel jezelf als je je stem verandert' vaak gesteld wordt. En dat dit neerkomt op het hebben van een kledingkast. Je draagt niet elke dag en in elke context dezelfde kleding. Waarom zou je niet ook je manier van spreken aanpassen aan de context? Waardoor je het resultaat bereikt dat je beoogt? Je hoeft je oude kleren ook niet weg te gooien als ze je nog passen. Je draagt ze nog als je dat goed uitkomt. Je afkomst hoef je ook niet te verloochenen. Ik heb, als geboren Bredase, heus nog wel mijn Brabantse accent in huis. Maar inmiddels hangt mijn kast helemaal vol en kan ik me aanpassen en omkleden wanneer ik wil:-)

Welke stem trek jij aan vandaag?

 

#stem #communicatie #presentatie #accent #diversiteit #invloed #geloofwaardigheid #overtuigingskracht #spreken #dialect

 


«   »

Reactie plaatsen

Reacties

Ahmad Fahrurozi
een maand geleden

Thank you for nice information
Visit :
<a href="https://journal.uhamka.ac.id/index.php/rektek/index ">Jurnal Teknik</a>

Ahmad Fahrurozi
een maand geleden

Thank you for nice information


https://uhamka.ac.id/